Dreigt The Hague Invasion Act na arrestatiebevel Netanyahu?

Het Internationaal Strafhof heeft arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en voormalig minister van Defensie Yoav Gallant. In de Clingendael Spectator bespreekt Ko Colijn de toenemende internationale verdeeldheid over het ICC-bevel en de oplopende spanningen met de VS, waarbij zelfs de omstreden The Hague Invasion Act ter sprake komt.

In 2002 passeerde de American Service-Members’ Protection Act – ook wel bekend als de The Hague Invasion Act – het Amerikaanse Congres. Deze wet geeft de Verenigde Staten het recht om, desnoods met militair ingrijpen, Amerikanen of bondgenoten uit Den Haag te bevrijden als het Internationaal Strafhof (ICC) hen op de korrel heeft.

Niet mis dus, al is deze wet nooit echt serieus genomen. Het Witte Huis stond niet te springen om Amerikaanse Special Forces op het Haagse strand en tot ratificatie in de Amerikaanse Senaat is het nooit gekomen. De wet leidde als het ware een slapend bestaan.

Het arrestatiebevel heeft nieuwe zuurstof gegeven aan het bestaande ressentiment

Op 21 november 2024 – zo’n 44.000 doden in Gaza en bijna 18 miljard dollar aan Amerikaanse militaire hulp in een jaar tijd verder – vaardigde het ICC een arrestatiebevel uit tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en voormalig minister van Defensie Yoav Gallant. De VS en Israël, die het ICC beide niet erkennen, reageerden als door een wesp gestoken. Netanyahu vond de actie van het ICC “antisemitisch” en in strijd met Israëls recht op zelfverdediging “against our enemies who seek to destroy us”. Hij verwierp het allemaal als “moral bankruptcy” dat ten koste gaat van het recht van democratieën “to defend themselves against murderous terrorism”. De VS was weinig vleiender en is ‘in overleg’ met Israël over de te nemen stappen.

Op 4 juni had het Huis van Afgevaardigden al met grote meerderheid een resolutie aangenomen die sancties en andere maatregelen tegen het ICC aanbeval. Toen was er nog geen vuiltje aan de lucht; president Joe Biden wees de resolutie af, de Republikeinen hadden nog geen meerderheid in de Senaat waardoor de wet daar geen kans maakte, en iedereen gaf toe dat een gezamenlijk antwoord van de VS en Europa meer kans van slagen zou hebben. Inmiddels waait er echter een heel andere wind in Washington.

Het arrestatiebevel tegen Netanyahu (en Gallant) heeft nieuwe zuurstof gegeven aan het bestaande ressentiment in de Amerikaanse Senaat. Op 21 november uitte senator Tom Cotton – de beoogde nieuwe meerderheidsleider van de Republikeinen in de Senaat – zijn woede op X (voorheen Twitter): “Woe to him and anyone who tries to enforce these outlaw warrants. Let me give them all a friendly reminder: the American law on the ICC is known as The Hague Invasion Act for a reason. Think about it.” De strijdbare Republikeinse senator Lindsey Graham gaf begin december aan het volste vertrouwen in de nieuwe regering-Trump te hebben en dat deze krachtige maatregelen zal nemen (“forcefully respond”) tegen het ICC.

Na ferme steunverklaringen aan het internationaal recht uit Frankrijk, Londen en ook Den Haag groeit in tweede instantie in de Europese hoofdsteden toch ook wel bezorgdheid en zelfs twijfel over het arrestatiebevel van het ICC. Frankrijk nuanceerde zijn aanvankelijke steun met een verwarrende verklaring waarin werd gewezen op mogelijke “immuniteiten” die Netanyahu zouden kunnen sparen.Ook het Verenigd Koninkrijk zag ineens politieke implicaties,waarna de zoektocht naar een vrijkaart op gang kwam.

Zelfs Schoof sprak over “scenario’s” die Netanyahu’s arrestatie op Nederlandse bodem zouden kunnen voorkomen

Zelfs Nederlands premier Dick Schoof schoot op 29 november onder de veren van zijn minister van Buitenlandse Zaken door over “scenario’s” te spreken die Netanyahu’s arrestatie op Nederlandse bodem zouden kunnen voorkomen.Eerder suggereerde Schoof dat een bezoek van een verdachte aan een internationale organisatie als de OPCW (Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens) wellicht als ontsnappingsroute kon dienen. Deze vorm van ‘vindingrijkheid’ is onwenselijk, en zou de status van het internationale recht – en dus de rechtsstatelijkheid die dit kabinet zegt te omarmen – hoe dan ook ondermijnen. Dat doen de relativerende woorden eigenlijk al.

‘Think about it’. Dat is precies wat minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp nu ongetwijfeld zal doen; hij is immers de verantwoordelijke bewindspersoon in het vestigingsland van het ICC (dat nu mogelijk als doelwit fungeert) en – net als alle verdragspartijen – belast met de uitvoering van het arrestatiebevel. Ondertussen ziet hij zich ook geconfronteerd met PVV-leider Geert Wilders als ‘grote vriend’ van Netanyahu en diens reisplannen naar de illegaal bezette Westelijke Jordaanoever. Daarbovenop komen nog de mogelijke komst van de ICC-kritische Marco Rubio als Trumps minister van Buitenlandse Zaken en de dreiging van de The Hague Invasion Act. Reden genoeg voor Veldkamp om zich even flink achter de oren te krabben.